Erfrecht: testament, levenstestament en volmacht
Deze drie lijken op elkaar. Ze doen iets anders en ze gelden op een ander moment. Wie ze verwisselt, denkt iets geregeld te hebben wat niet geregeld is — en dat merkt niemand zolang je er nog bent.
Deze pagina zet ze naast elkaar: wat elk document doet, wanneer het geldt, wat er gebeurt als je het niet hebt, en wat je praktisch moet doen als je het wilt.
Heb je alles al bij de notaris? Dan is dit vijf minuten werk: schrijf in je Wegwijzer op waar het ligt en bij welke notaris.
Wat er gebeurt als je geen testament laat maken
hoort bij de vraag Testament
De wet regelt het al, maar niet voor iedereen hetzelfde
Je bent niets verplicht
De Rijksoverheid is daar duidelijk over: je bent wettelijk niet verplicht een testament op te stellen. Heb je er geen, dan bepaalt de wet wie je erfgenamen zijn. Dat heet het versterferfrecht.
De volgorde is: eerst je echtgenoot of geregistreerd partner en je kinderen. Zijn die er niet, dan je ouders, broers en zussen. Daarna grootouders, en daarna overgrootouders.
Ben je getrouwd, dan regelt de wet het
De hoofdregel van de wettelijke verdeling: de langstlevende echtgenoot of geregistreerd partner krijgt de goederen van de nalatenschap. De kinderen krijgen geen spullen maar een vordering in geld ter grootte van hun erfdeel.
Die vordering wordt pas opeisbaar als beide ouders zijn overleden, of als de langstlevende failliet gaat. Zo kan de partner in het huis blijven wonen.
Woon je samen, dan erf je niet van elkaar
Woon je samen zonder huwelijk en zonder geregistreerd partnerschap, dan erf je volgens het versterferfrecht niet van elkaar.
Een samenlevingscontract alleen is niet genoeg om te erven. Daarvoor is een testament nodig, of een verblijvingsbeding — een afspraak dat gezamenlijke bezittingen naar de ander gaan.
Een testament kan alleen bij de notaris, vanaf 16 jaar. Een testament dat je zelf hebt gemaakt is in Nederland niet rechtsgeldig. Dat is het verschil met een codicil, dat juist met de hand geschreven móet zijn.
Drie documenten, drie momenten
hoort bij de vragen Testament, Volmachten en Levenstestament
Testament
Geldt na je overlijden. Wie erft wat, wie de nalatenschap afwikkelt, en wat er met je digitale spullen gebeurt.
Wat het is en wat je doet
- Wat je kunt regelen
- Wat je erin kunt regelen: de verdeling van je bezittingen, een executeur die de afwikkeling doet, voogdij over minderjarige kinderen, een verblijvingsbeding, wanneer je kinderen hun deel krijgen, iemand onterven, en wat er met je accounts en social media moet gebeuren.
- Wat je praktisch doet
- Wat je praktisch doet: een afspraak maken bij een notaris. Tarieven zijn vrij en verschillen per notaris, dus vraag een prijsopgave. Twijfel je of je er een nodig hebt: de notarissen hebben een telefoonnummer voor kosteloos advies zonder afspraak.
Levenstestament
Geldt zolang je leeft, maar zelf niet meer kunt beslissen. Je wijst iemand aan die je vertegenwoordigt, en geeft die persoon instructies mee.
Wat het is en wat je doet
- Wat je kunt regelen
- Wat je erin kunt regelen: drie soorten zaken. Je financiën, medische keuzes zoals behandelen of reanimeren, en persoonlijke wensen. Je kunt naast een vertegenwoordiger ook een toezichthouder aanwijzen, die meekijkt of het goed gaat.
- Wat je praktisch doet
- Wat je praktisch doet: naar de notaris. Die controleert bij het ondertekenen of je op dat moment zelf kunt beslissen — en dat is precies waarom het document later gewicht heeft. De notaris kan het laten registreren in het Centraal Levenstestamentenregister.
Volmacht
Kaler dan een levenstestament. Zoals de notarissen het zelf omschrijven: in een volmacht wijs je alleen iemand aan die je mag vertegenwoordigen.
Wat het is en wat je doet
- Wat je kunt regelen
- Het verschil: in een levenstestament geef je ook instructies en spelregels mee. Een volmacht doet dat niet. Wie er alleen een volmacht heeft, heeft dus wel iemand aangewezen, maar niets meegegeven over wat die persoon wel en niet zou moeten doen.
- Wat je praktisch doet
- Wat je praktisch doet: een volmacht kan bij de notaris, met dezelfde werkwijze als een levenstestament. Banken hebben eigen eisen aan volmachten op een rekening; die regel je bij de bank zelf.
Waar mensen het meest op vastlopen
Een levenstestament is geen testament
Ze gelden op een ander moment: het levenstestament voor de periode dat je er nog bent en zelf niet meer kunt beslissen, het testament voor daarna. Wie alleen een levenstestament heeft, heeft dus voor ná zijn overlijden nog niets vastgelegd — dan geldt gewoon de wet.
Wat je zelf kunt voorbereiden voordat je naar de notaris gaat
geldt voor testament, levenstestament en volmacht
Ondertekenen moet in persoon, voorbereiden niet
Het testament is een van de aktes waarvoor je naar kantoor moet komen, samen met een huis kopen en de hypotheekakte. De reden: de notaris moet vóór je tekent toetsen of je de inhoud begrijpt en het ermee eens bent. Bij veel andere aktes kan iemand met een volmacht voor je tekenen. Bij een testament niet — die toets is nou juist het punt.
Notaristarieven zijn vrij en verschillen per kantoor. Er is geen lijst met vaste prijzen, ook niet bij de notarissen zelf. Vraag dus een prijsopgave, en bij meer dan één kantoor.
Wat voorbereiden in geld scheelt, zeggen we niet — dat weten we niet. Wat het zeker scheelt is tijd en twijfel. Een notaris kan niet voor je bedenken wie je erfgenamen moeten zijn of wie je vertegenwoordiger wordt. Precies dat is wat je in je Wensenkluis en je Wegwijzer al aan het doen bent. Neem het mee.
Waar je testament ligt, en wat je naasten zelf kunnen opzoeken
hoort bij de velden Waar ligt mijn testament en Datum
Het Centraal Testamentenregister neemt je naasten een zoektocht uit handen
Wat er wél in staat
Het register houdt bij wie een testament heeft, op welke datum dat is opgesteld en bij welke notaris. Niets meer.
Wat er níet in staat
De inhoud. Alleen de notaris kan vertellen wat er in een testament staat. Je naasten weten dus wáár het ligt, en moeten daarna zelf langs de notaris.
Hoe je naasten het opvragen
Kosteloos, op portokosten na. Digitaal krijgen ze binnen een minuut antwoord — dat kan bij overlijdens na 30 september 1994 in Nederland. Verder kan het per e-mail met een scan van de overlijdensakte, of per post.
Wat je in deze twee velden zet
Waar het ligt
De naam van de notaris of het kantoor is genoeg, en waar jouw eigen exemplaar bewaard wordt.
Datum
De datum die op het testament staat. Heb je meerdere keren een testament laten maken, zet dan de datum van de meest recente erbij — dan zien je naasten en de notaris meteen welke versie de laatste is.
Eén ding dat je vandaag kunt doen
Je testament raakt niet kwijt, ook niet als niemand jouw exemplaar vindt. Vul je hier niets in, dan kost het je naasten één handeling extra. Een codicil is een ander verhaal: dat staat nergens geregistreerd.
Bronnen: Rijksoverheid.nl over erven (versterferfrecht en testamentair erfrecht, de wettelijke verdeling, erfenis regelen als je samenwoont) en de voorlichting van de notarissen over het testament, het levenstestament, de volmacht en het Centraal Testamentenregister. Bedragen staan er niet in: notaristarieven zijn vrij en verschillen per notaris. Dit is algemene uitleg en geen juridisch advies — Nomalie is geen notaris.