Kinderen betrekken bij een uitvaart
Op deze pagina: negen rollen · wat je vooraf vertelt · wat leeftijd uitmaakt
Wat een kind mag doen, hoeft niet op de dag zelf bedacht te worden.
Of kinderen erbij zijn wordt vaak pas besloten in de dagen na een overlijden, door mensen die op dat moment weinig ruimte hebben om erover na te denken. De uitkomst is dan snel: het is te veel voor ze.
Je kunt dat nu vastleggen. Niet als voorschrift, maar als richting: dit mag, en dit hoeft niet. Hieronder staan negen keuzes over de rol die kinderen bij jouw afscheid kunnen krijgen.
Wat een kind kan doen
Een tekening bij de kist
Iets maken in plaats van stilzitten. De tekening gaat mee in de kist of blijft erbovenop liggen tijdens de ceremonie.
In je Wensenkluis, bij Wat ik verder belangrijk vind
Waarom dit past
- Waarom mensen dit kiezen
- Een kind dat iets heeft gemaakt, heeft een reden om erbij te zijn. Dat is makkelijker dan een uur zitten zonder taak.
- Waar je op moet letten
- Zeg vooraf of de tekening meegaat of terugkomt. Een kind dat dacht hem terug te krijgen, mist hem later.
Een kaarsje aansteken
Eén handeling, op één moment. Kort, zichtbaar, en het lukt ook een kind dat verder niets wil zeggen.
In je Wensenkluis, bij Wat ik verder belangrijk vind
Waarom dit past
- Waarom mensen dit kiezen
- Het is te overzien: naar voren, aansteken, terug. Geen tekst die onthouden of voorgelezen moet worden.
- Waar je op moet letten
- Vuur bij kleine kinderen vraagt iemand ernaast. Spreek af wie dat is.
Bloemen leggen
Eén bloem per kind, op de kist of in het graf. Het werkt op elke leeftijd en hoeft niet geoefend te worden.
In je Wensenkluis, bij Wat ik verder belangrijk vind
Waarom dit past
- Waarom mensen dit kiezen
- Bijna elk kind kan dit meteen, ook de allerkleinste. Het geeft iets te doen op het moment dat het het stilst is.
- Waar je op moet letten
- Regel de bloemen vooraf. Een kind dat er geen krijgt terwijl de anderen wel, onthoudt dat.
Iets meegeven in de kist
Een knuffel, een steen, een briefje. Het kind kiest zelf wat er mee mag.
In je Wensenkluis, bij Wat ik verder belangrijk vind
Waarom dit past
- Waarom mensen dit kiezen
- Iets weggeven is voor een kind vaak begrijpelijker dan iets zeggen. Het maakt het afscheid concreet.
- Waar je op moet letten
- Bij cremeren mag niet alles mee. Vraag dat na voordat je het aan een kind belooft.
Een briefje dat wordt voorgelezen
Zelf schrijven, iemand anders leest voor. Zo hoort de zaal het, zonder dat het kind moet spreken.
In je Wensenkluis, bij Wat ik verder belangrijk vind
Waarom dit past
- Waarom mensen dit kiezen
- Veel kinderen willen wel iets zeggen maar niet voor een zaal staan. Voorlezen door een ander haalt dat weg.
- Waar je op moet letten
- Vraag vooraf of het kind het zelf wil doen. Sommige kinderen willen dat juist wel, en dat moet dan kunnen.
Bloemen uitdelen na afloop
Een taak na de ceremonie. Bezig zijn op het moment dat de volwassenen staan te praten.
In je Wensenkluis, bij Wat ik verder belangrijk vind
Waarom dit past
- Waarom mensen dit kiezen
- Na de ceremonie valt de structuur weg en staan kinderen er vaak bij zonder plek. Een taak geeft die terug.
- Waar je op moet letten
- Het werkt alleen als iemand het kind erbij helpt. Zonder begeleiding blijft de mand staan.
Een liedje kiezen
Muziek die zij kennen, niet alleen de mijne. Eén nummer waarvan de kinderen zelf zeggen dat het erbij hoort.
In je Wensenkluis, bij Wat ik verder belangrijk vind
Waarom dit past
- Waarom mensen dit kiezen
- Kinderen luisteren naar andere muziek dan de rest van de zaal. Een nummer dat zij herkennen, maakt het ook hun afscheid.
- Waar je op moet letten
- Wat zij kiezen past soms niet bij de toon van de rest. Spreek af waar in het programma het staat.
Alleen erbij zijn
Geen rol, geen taak, wel aanwezig. Meedoen is een aanbod en geen opdracht.
In je Wensenkluis, bij Wat ik verder belangrijk vind
Waarom dit past
- Waarom mensen dit kiezen
- Een kind dat een rol krijgt opgedrongen, onthoudt vooral de opdracht. Erbij zijn is op zichzelf al iets.
- Waar je op moet letten
- Dit betekent ook: laat een kind weglopen als het te lang duurt. Regel een plek waar dat kan.
Iemand naast het kind
Niet de ouder die zelf rouwt. Iemand die de hele dag beschikbaar is en met het kind naar buiten kan.
In je Wensenkluis, bij Wat ik verder belangrijk vind
Waarom dit past
- Waarom mensen dit kiezen
- De ouder of grootouder die zelf in de voorste rij zit, kan er op dat moment niet ook voor het kind zijn.
- Waar je op moet letten
- Vraag die persoon vooraf. Op de dag zelf is iedereen bezet en wordt het alsnog de ouder.
Wat er vooraf te vertellen valt
Vertel vooraf wat er gaat gebeuren
Wat ze zullen zien
De ruimte, de kist, de bloemen, hoeveel mensen er zijn.
Wat ze zullen horen
Muziek, sprekers, mensen die huilen. Stel het niet stiller voor dan het is.
Wat er mag
Huilen mag, niet huilen mag, weglopen mag. Zeg het van tevoren, niet pas als het gebeurt.
Wat ze kunnen doen
De rol die ze willen, of geen rol. Geef opties in plaats van een opdracht.
Wat het Nederlands Jeugdinstituut hierover schrijft
Aanwezig zijn helpt
Volgens het Nederlands Jeugdinstituut helpt aanwezig zijn bij de uitvaart kinderen om met het verdriet om te gaan, helpt het beseffen dat de overledene echt dood is, en geeft het steun en troost.
Voorbereiding telt zwaarder dan aanwezigheid
Het instituut schrijft dat weinig of geen voorbereiding op de uitvaart de kans aanzienlijk vergroot dat een jongere twee jaar na het overlijden in een risicogroep zit.
Zeg wat er is gebeurd
Ook heel jonge kinderen hebben het nodig om de waarheid te horen, hoe erg die ook is. Blijft de reden vaag, dan blijven kinderen de waaromvraag stellen.
Wat kinderen op welke leeftijd begrijpen
Tot ongeveer 3 jaar
Nog geen onderscheid tussen wat leeft en wat dood is.
3 tot 6 jaar
Beseffen nog niet dat iemand voor altijd dood is en niet meer terugkomt.
6 tot 9 jaar
Weten dat iemand die dood is nooit meer terugkomt.
9 tot 12 jaar
Begrijpen de dood ongeveer zoals volwassenen dat doen.
Meedoen is een aanbod. Een kind dat kiest om alleen te kijken, doet ook mee.
De vier leeftijdsgroepen, de uitspraken over aanwezigheid en voorbereiding en de opmerking over eerlijk vertellen komen uit de publicatie Overlijden ouder van het Nederlands Jeugdinstituut (2015). Die publicatie gaat over het overlijden van een ouder; de leeftijdsindeling geldt breder. De negen keuzes en de toelichting daarbij zijn van Nomalie.