Uitvaart in Nederland: regels en termijnen
Er zijn in Nederland een paar wettelijke regels die je uitvaart bepalen. Niet veel, maar wel belangrijk om te weten als je vooraf nadenkt over jouw afscheid.
1 Termijnen: hoe snel en hoe lang mag het duren
De Wet op de lijkbezorging stelt een onder- en bovengrens. Daartussen is ruimte om alles goed te regelen, maar die ruimte is beperkt.
Minimaal 36 uur na overlijden
Een begrafenis of crematie mag niet eerder dan 36 uur na het overlijden plaatsvinden. Deze termijn bestaat onder meer om vergissingen te voorkomen en naasten de kans te geven afscheid te nemen.
Uiterlijk op de 6e werkdag
De uitvaart moet uiterlijk op de zesde werkdag na overlijden hebben plaatsgevonden. Weekenden en feestdagen tellen niet mee. In de praktijk komt dat neer op ongeveer een week.
Verlenging mogelijk via de burgemeester
In bijzondere omstandigheden kan uitstel worden aangevraagd bij de burgemeester van de gemeente waar de overledene ligt. Denk aan repatriëring, nabestaanden uit het buitenland of een complexe uitvaart die meer voorbereidingstijd vraagt.
Zes werkdagen klinkt als genoeg, maar het is kort. Zeker als je persoonlijke wensen hebt: een natuurbegraafplaats op afstand, een speciale ceremonie, een handgemaakte kist, muzikanten, een specifieke locatie. Veel van dat soort keuzes zijn lastig ad-hoc te regelen. Daarom helpt het om vooraf vast te leggen wat je belangrijk vindt. Dan hoeven je naasten niet onder tijdsdruk te raden wat jij wilde.
2 Wat mag in Nederland
Een overzicht van de mogelijkheden. Niet uitputtend, wel een idee van wat kan.
Begraven
Op een algemene gemeentelijke begraafplaats, een bijzondere (kerkelijke of particuliere) begraafplaats, of een natuurbegraafplaats. Je kunt kiezen voor een eigen graf of een algemeen graf, met verschillen in grafrust en -recht.
Cremeren
In een crematorium. De as kan worden bewaard in een urn, verstrooid op een strooiveld of op een andere plek, bijgezet in een urnengraf of columbarium, of verwerkt in bijvoorbeeld sieraden of een kunstwerk.
Resomeren (alkalische hydrolyse) Nog niet toegestaan
Bij resomeren wordt het lichaam afgebroken met water en een base, in plaats van met vuur. In Nederland is deze vorm op dit moment nog niet wettelijk toegestaan. Er loopt een wetsvoorstel om resomeren aan de Wet op de lijkbezorging toe te voegen. Zolang die wetswijziging niet in werking is, kun je in Nederland alleen begraven of cremeren.
Natuurbegraven
Op een speciale natuurbegraafplaats, vaak in een bos of natuurgebied. Het graf wordt niet geruimd: de grafrust is eeuwig. Je kiest een plek waar je deel wordt van de natuur, zonder grafmonument van steen.
Thuis opbaren
Mag tot aan de uitvaart. Een uitvaartondernemer regelt meestal de koeling. Veel mensen ervaren het als waardevol om de overledene in eigen omgeving te hebben, zodat afscheid nemen in eigen tempo kan.
As verstrooien
Op een strooiveld bij een crematorium, op eigen terrein, op zee of in een natuurgebied. Voor openbaar gebied heb je vaak toestemming van de eigenaar of beheerder nodig. Verstrooiing op zee kan via gespecialiseerde aanbieders.
Composteren (in ontwikkeling)
Menselijk composteren is in Nederland nog niet wettelijk toegestaan. In sommige landen, zoals enkele Amerikaanse staten, kan het al. Er lopen gesprekken en pilots; de mogelijkheden kunnen in de toekomst uitbreiden.
3 Wat moet wettelijk geregeld worden
De papieren kant. Meestal regelt de uitvaartondernemer dit, maar het is goed om te weten wat er speelt.
Overlijden vaststellen
Een arts stelt het overlijden vast en maakt een verklaring van overlijden (de zogenoemde A-verklaring) en een B-verklaring met de doodsoorzaak voor het CBS.
Aangifte van overlijden bij de gemeente
De gemeente maakt een akte van overlijden op. Deze akte is nodig voor de officiele afwikkeling. Vraag meteen meerdere uittreksels aan; je hebt ze vaker nodig dan je denkt.
Verlof tot begraven of cremeren
Zonder verlof van de ambtenaar van de burgerlijke stand mag geen begrafenis of crematie plaatsvinden. Dit verlof wordt afgegeven na de aangifte.
4 Wanneer heb je een overlijdensakte nodig
Niet voor alles. Veel praktische zaken rond de uitvaart zelf kun je regelen voordat de akte klaar is.
Wel nodig voor
– Afwikkeling van bankrekeningen en spaartegoeden
– Aangifte bij verzekeraars en pensioenfondsen
– Belastingaangifte (F-aangifte, erfbelasting)
– Verklaring van erfrecht bij de notaris
– Opzeggen of overzetten van contracten en abonnementen
– Overschrijven van een huis, auto of andere bezittingen
Niet nodig voor
– De uitvaart zelf voorbereiden
– Naasten informeren en rouwkaarten versturen
– Praktische keuzes over ceremonie, locatie en kist
– Inzien van vastgelegde wensen in een Persoonlijke omgeving bij Nomalie
Vraag bij de gemeente meteen om meerdere uittreksels van de akte. Veel instanties accepteren geen kopie, maar willen een origineel uittreksel. Vijf tot tien stuks is een veilige vuistregel.
5 Vooraf vastleggen geeft rust
De wet geeft je naasten weinig tijd. Zes werkdagen om alles te regelen, terwijl ze midden in verdriet zitten. Hoe meer jij vooraf hebt vastgelegd, hoe minder zij onder druk hoeven te kiezen.
Nomalie helpt je om je wensen vast te leggen voordat dit allemaal speelt. In alle rust, op jouw tempo. Leg je wensen vast in de Wensenkluis en belangrijke praktische informatie in de Wegwijzer. Je bepaalt zelf wie er toegang toe krijgt en wanneer.
De regels zijn er om houvast te bieden, niet om je te beperken. Binnen die kaders is er veel ruimte om een afscheid vorm te geven dat echt bij je past.
Deze pagina is informatief en geen juridisch advies. Regels kunnen wijzigen. Controleer bij twijfel de actuele informatie bij de Rijksoverheid of een notaris.