Levenstestament en medische wilsverklaring: rust voor jezelf en je naasten

Het is een onderwerp waar niemand graag over nadenkt: een moment waarop je zelf geen beslissingen meer kunt nemen. Door een ongeluk, een beroerte, dementie of een andere aandoening. Toch overkomt het meer mensen dan je denkt. Een levenstestament en medische wilsverklaring zorgen ervoor dat jouw wensen ook dan worden gevolgd, en dat je naasten niet hoeven te raden wat jij zou willen.

Wat een levenstestament is (en wat niet)

Ondanks de naam is een levenstestament geen testament. Een testament gaat over de verdeling van je bezittingen na overlijden. Een levenstestament gaat over de periode dat je nog leeft, maar niet meer zelf kunt handelen.

In een levenstestament leg je vast wie namens jou mag optreden en waarvoor. Dat kan gaan over financiële zaken (bankrekeningen beheren, rekeningen betalen, belastingaangifte doen), medische beslissingen (behandelingen, opname, medicatie) en persoonlijke verzorging (waar je woont, dagelijkse zorg).

Je kunt een levenstestament laten opstellen bij de notaris, maar je kunt het ook zelf maken, al heeft een notariële akte meer juridische kracht. De kosten bij de notaris liggen meestal tussen de €300 en €500.

Wie beslist als jij het niet meer kunt

Zonder levenstestament moet er een wettelijke procedure worden doorlopen. De kantonrechter kan een bewindvoerder aanstellen voor je financiën en een mentor voor je persoonlijke beslissingen. Dat klinkt netjes geregeld, maar in de praktijk betekent het: wachttijd, kosten, en een uitkomst die je niet zelf hebt gekozen.

Met een levenstestament kies je zelf wie deze rol vervult. Dat hoeft niet één persoon te zijn, je kunt iemand aanwijzen voor financiële zaken en een ander voor medische beslissingen. Het belangrijkste is dat je de mensen kiest die je vertrouwt, en dat zij weten dat je dit van hen vraagt.

Wilsverklaring euthanasie in Nederland

Een wilsverklaring euthanasie is een schriftelijk verzoek om euthanasie voor het geval je zelf niet meer in staat bent om dat verzoek te doen. Denk aan situaties zoals vergevorderde dementie of een coma.

Belangrijk om te weten: een wilsverklaring is geen garantie dat euthanasie ook daadwerkelijk wordt uitgevoerd. Een arts moet altijd zelf beoordelen of aan alle wettelijke zorgvuldigheidseisen is voldaan. Maar de verklaring maakt wel duidelijk wat jouw wens is, en dat kan voor zowel arts als nabestaanden richting geven.

Een wilsverklaring kun je zelf opstellen, maar het is verstandig om dit te bespreken met je huisarts. Sommige artsen noteren je wensen ook in je medisch dossier. Bewaar het document op een vindbare plek en zorg dat je naasten weten dat het bestaat.

Donorcodicil en orgaandonatie

Sinds 2020 staat iedere Nederlander van 18 jaar en ouder geregistreerd in het Donorregister. Als je zelf geen keuze maakt, staat er ‘geen bezwaar’ genoteerd, wat betekent dat nabestaanden de beslissing moeten nemen. Dat is een zware verantwoordelijkheid op een al moeilijk moment.

Door zelf een keuze te maken, wel of niet doneren, volledig of gedeeltelijk, neem je die last weg. Je kunt je registratie online wijzigen via het Donorregister van de Rijksoverheid. In de Wegwijzer kun je vastleggen welke keuze je hebt gemaakt en waar je registratie te vinden is.

Het gesprek voeren met je naasten

Een levenstestament of wilsverklaring opstellen is één ding. Er met je naasten over praten is iets anders, en minstens zo belangrijk. Niet iedereen vindt dit makkelijk, en dat hoeft ook niet.

Het helpt om concreet te zijn. Niet ‘ik wil geen machines’, maar: ‘als ik langdurig in coma lig zonder uitzicht op herstel, wil ik dat de behandeling wordt gestopt.’ Hoe specifieker je bent, hoe minder je naasten hoeven te twijfelen.

Je hoeft het niet in één gesprek af te handelen. Soms is het genoeg om te zeggen: ‘ik heb een levenstestament laten opstellen, het ligt bij de notaris, en ik wil dat jij weet waar het is.’ De rest volgt vanzelf, in een tempo dat bij jullie past.

Vastleggen op jouw manier

Je hoeft niet alles in één keer te regelen. Begin met vastleggen wat de huidige situatie is. Heb je een levenstestament? Waar ligt het? Heb je een wilsverklaring euthanasie opgesteld? Sta je in het Donorregister? Alleen al dat overzicht geeft rust, aan jezelf, en aan de mensen om je heen. In de Wegwijzer kun je dit stap voor stap doen, op jouw tempo.